Çoğunluk Sistemi

Seçim Sistemleri

‘’Seçim sistemleri’’ oyların milletvekili sayısına dönüştürülmesinin teknik usulleri ile alakalı bir konudur ayrıca seçim sistemi, seçimlerin nasıl gerçekleşeceğini belirleyen kurallar dizesidir. Başka bir şekilde ifade etmek gerekirse oy sayısı kaç milletvekilini meclise sokma hakkı tanımaktadır ve bu nasıl olacaktır ona bakıyoruz. Bu kurallar şu şekilde farklılık gösterir:

-Seçmenlerden, adaylara veya partilere oy atması istenebilir.

-Seçmenler, bir kişilik listeye ya da çok kişilik bir listeyi sıralama yoluyla oy kullanabilirler.

-Seçmenler, seçim birimleri veya bölgeleri içinde gruplandırılmaya gidebilir veya gruplandırılmaz.

-Şayet bir seçim bölgesi varsa bu bölgeden bir aday veya belli bir sayıda aday çıkabilir.

-Bir adayın seçilmesi için gerekli destek nasıl olmalıdır? Tam veya mutlak çoğunluk ya da bir kota konulması yönüyle farklılık gösterir.

Seçim sistemleri ‘’çoğunluk sistemi’’ ve ‘’nispi sistem’’ olarak ikiye ayrılır. Çoğunluk sistemi de kendi içersin de ‘’tek-turlu’’ ve ‘’iki-turlu’’ olmak üzere ikiye ayrılır ve bu iki kolun her birinde ‘’tek-isimli’’ ve ‘’listeli’’ şeklinde iki çeşit vardır. Nispi temsil sistemi ise ‘’ulusal düzeyde’’ ve seçim bölgesi düzeyinde’’ olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Bunlardan seçim çevresi düzeyinin ‘’en büyük artık usul’’, ‘’en kuvvetli ortalama’’, ‘’milli bakiye’’ ve ‘’d’Hondt’’ şeklinde dört usulü vardır.

sistaeaisdofjaisf

A.ÇOĞUNLUK SİSTEMİ

Bu sistemin basit bir mantığı vardır. Kazanan hepsini alır yani bir seçim bölgesinde en çok oy alan parti o seçim çevresinde ki tüm milletvekillerini alır. Kendi içersin de ikiye ayrılmaktadır.

1.Tek-Turlu Çoğunluk Sistemi

Bu sistem de belirli bir seçim çevresinde en çok oyu toplayan parti veya aday tüm milletvekillerini alacaktır. Bir adayın veya partinin tüm milletvekillerini elde etmesi için diğer adaylara veya partilere nazaran rakiplerinde daha fazla oy alması kâfi geldiği için bu sisteme ‘’ basit çoğunluk’’ sistemi de denilmektedir. ‘’tek-isimli’’ ve ‘’listeli’’ olarak ikiye ayrılır.

a)Tek-İsimli

Bu sistemde ülke her biri sadece bir milletvekili çıkaran seçim bölgelerine bölünür. Mesela Türkiye için mecliste 550 milletvekili olduğunu düşünürsek tüm Türkiye’de 550 seçim bölgesi olmalıdır. Bu nedenle bu sisteme ‘’dar bölge seçim sistemi’’ de denilir.

Bu sistem tek turda yapılır. Bu turda bölgede en çok oy alan parti veya aday seçilmiş olur. Mesela 100.000 oy kullanıldığı bir sistem de UKP partisi 40.000 oy, HGP partisi 36.000 oy ve TJP partisi 24.000 oy alsın. Bu durumda UKP partisi diğer partilere göre biraz daha fazla oy almıştır fakat oyların çoğunluğunu almamıştır. Yani diğer iki partinin toplamı aslında daha fazla oy etmektedir fakat bu sistemde bu önemli değildir.

‘’Tek-turlu çoğunluk sistemi’’nin basit bir mantığı vardır. En çok oy alan tümünü alır. Bu sistemin en büyük yararı açık bir parlamento çoğunluğunun olmasıdır. Nihayet her seçim bölgesinde en çok oy alan seçileceğine göre seçmenler genelde en güçlü iki adaya oy atma eğilimi taşımaktadır. Bu da üçüncü adaya oy atmaları durumunda, oylarının boşa gideceği korkusundan kaynaklanır. Bu sistem Amerika, İngiltere gibi bazı Anglo-Sakson devletlerde uygulanmaktadır.

b)Listeli

Listeli tek-turlu sistemde ülke, her biri birden fazla milletvekili çıkaran bölgelere bölünür. Bu sistemin bir diğer ismi de ‘’geniş bölgeli çoğunluk sistemi’’dir. Bu sistem de partiler bölgeler için bir milletvekili listesi oluştururlar ve halk bu listeleri oylar. Kazanan parti tüm milletvekillerini meclise sokar. Mesela 100.000 oy kullanılan bir bölgede, UKP partisi 40.000 oy, HGP partisi 36.000 oy ve TJP partisi 24.000 oy aldığı bir durumda UKP beş milletvekilini meclise sokacaktır. UKP partisinin bunu yapmak için salt çoğunluğa ihtiyacı yoktur.

Bu sistemin adaletsiz sonuçlar doğurduğu aşikârdır. 1946-1960 yılları arsında Türkiye’de uygulanmış bu sistem sayesinde Demokrat Parti oyların %56’sını almasına rağmen meclisteki koltuk sayısının %93’ünü kaplamıştır. Mamafih bu sistem istikrarlı ve güçlü bir hükümet kurma noktasında çok avantajlı olduğu gözle görülür derecede bellidir.

  1. İki-Turlu Çoğunluk Sistemi

İki-turlu çoğunluk sisteminde seçimlerin iki turlu yapılma ihtimali vardır. Eğer ilk turda herhangi bir parti ezici üstünlüğü sağlamamışsa yani oyların yüzde ellisinden bir fazla oy alamamışsa ilk turdan bir süre sonra ikinci tur yapılır. Genellikle bu tura ilk turun birinci ve ikinci partisi veya belli bir oranda oy oranın geçen partiler katılabilmektedir. İkinci turda partilerden en yüksek oy alanı mutlak çoğunluğa bakmaksızın tüm milletvekillerini alır. Zaten iki parti kalmışsa biri mutlak çoğunluğu almak durumundadır. Bu sistemde bir önceki anlattığımız sistem gibi iki kola ayrılır.

a)Tek-isimli

Bu sistem de ülke her biri sadece bir milletvekili çıkar bölgelere bölünür. Seçimlerin ilk turunda eğer bir aday ezici üstünlüğü elde etmez ise ikinci tura hemen arkasında olan adayla çıkarlar ve bu adaylardan mutlak çoğunluğu alan aday kazanır. Bu sistem Fransa’da Üçüncü ve Beşinci Cumhuriyet dönemlerinde uygulanmıştır bu nedenle ‘’Fransız sistemi’’ de diyebiliriz.

b)Listeli

Listeli iki-turlu sistem de ülke belli sayıda birden çok milletvekili çıkarabilecek bölgelere bölündükten sonra bu bölgelerde partiler seçmenlere milletvekilleri listeleri sunar. Seçmenler oylarını verdikleri taktir de bir parti eğer mutlak üstünlüğü ele geçirirse ikinci tur yapılmaz. Buna karşılık ele geçiremezse bir süre sonra tekrar ilk iki parti veya belli bir barajı geçen partiler ikinci defa seçime gider. En çok oy alan partinin tüm listesi meclise girer. Bu sistem 1885’de Fransa’da uygulanmıştır. Fransa’da nüfusu 3.500’den küçük belediyelerin belediye meclis üyeliği sistemin de halen uygulanmaktadır.

Çoğunluk sistemi temsili tam ifade etmediği noktasında çok eleştirilmektedir. Bu çoğunlukçu sistemler halkın tercihlerini tahrif eder, zira parti temsili seçim başarısı ile orantılı değildir. Bunun yanında çoğunlukçu sistemlerde güçlü ve istikrarlı bir meclis kurma noktasında üstünlüğü olduğu aşikârdır. Bu sistemler hükümet işlevleri ve özel olarak da istikrar noktasındaki becerileri üzerine temellenir.

 

 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s