Medeniyetler Çatışması: Kısa Fakat Eleştirel Bir Bakış

Medeniyetler çatışması tezi, temelde soğuk savaş sonrası dünya da artık işlevini yitirmiş olan çift kutuplu dünya paradigmasına bir alternatif olarak ortaya atılmıştır. Medeniyetler çatışması paradigmasına göre dünyanın geleceği, ideolojik ya da sınıfsal çatışmalardan ziyade daha yerel manada tanımlanan kültürel bazda çatışmalara sahne olacaktır. Dünyanın yedi medeniyet bölgesinden oluştuğu iddia edilmektedir. Bunlar; Batı, Konfüçüsyen, İslam, Japon, Hint, Slav Ortodoks, Latin Amerika ve muhtemelen Afrika medeniyetleridir. Bu medeniyetlerin her biri kimi zaman renk kimi zaman dil kimi zaman inanç bakımından farklılıkları bünyelerinde barındırırlar. Bu farklılıklar gelecek dünyada karşımıza çıkacak çatışmaları ve ilişkiler bütününü anlamımıza yardımcı olacaktır. Tüm bu teorilerin yanında en dikkat çekici olan ise şüphesiz Huntington’un tüm bu medeniyetlerin kendi aralarında çatışmaktan çok batı medeniyeti ile çatıştıkları tezidir. Huntington’a göre batı diğer medeniyetlere göre daha üst bir konum elde etmeyi başarmıştır ve batı hâkimiyetini sürdürecek olan milletlerarası kuruluşları, askeri gücü ve ekonomik kaynaklarını fiilen kullanmaktan çekinmemektedir. Bu en azından batılı olmayan devletler arasında böyle algılanmaktadır. Özellikle Konfüçüsyen devletler ile İslami devletler arasında yapılan nükleer silah alışverişleri Huntington’a göre bu batı karşıtlığının ifade bulmuş halidir. Fakat bu noktada Deng Xiao Ping(邓小平) döneminin Çin Halk Cumhuriyeti oportünist politikaları ile dikkat çekmekteydi. Bu dönemde İslami cumhuriyetler ile yapılmış antlaşmaları bir batı düşmanlığı olarak değil de ülkenin nakit para ihtiyacını karşılamaya yönelik yapılmış bir hamle bazında okumak daha doğru olacaktır.

Mamafih Huntington’un bu tezi farklı bir boyutta eleştirilmiştir. Bu tepkiler aslında, Huntington’un Fukuyama’nın ‘’Tarihin Sonu’’ tezi ile birlikte Amerika için, yıkılan komünist bloktan sonra yeni bir düşman bulma çabası şeklinde algılanmıştır. Bu yeni düşman bazı yazarlarca -Hüseyin Hatemi, Muhammed Arkun gibi- batıya alternatif bir sistem sunan İslam medeniyetidir. Bu sebeple ABD’nin dünya sisteminde ve iç politikasında etkinliğini sürdürebilir konumda kalması için bu yeni düşmana sımsıkı sarılması gerekmekteydi. Medeniyetler Çatışması tezinin ardından, gerek NATO Avrupa cephesi komutanı Helmut Willmann’ın ‘’Avrupa’nın yeni gelecek tehdidi güneyden beklemesi gerekmektedir’’ sözleri gerek NATO genel sekreteri Willy Cleas’ın gayet gürültülü bir biçimde: ‘’Bundan sonra Batı’nın yeni düşmanı fundamentalizmdir. Komünizmin yerini almıştır’’ sözleri, ABD’nin yeni bir düşman bulduğu yönündeki görüşleri destekler niteliktedir.

Tüm bunlara rağmen Huntington bu teorilere kulak asmamıştır ve tezinin sadece bir paradigmadan ibaret olduğunu iddia etmeye devam etmiştir. Bir paradigmanın geçersiz olarak sayılması için daha geçerli olan başka bir paradigmanın ortaya atılması gerekmektedir. Fakat günümüz dünyasında medeniyetler çatışması paradigması birçok olaya cevap verememektedir. Filistin Kurtuluş Teşkilatı ile İsrail Hükümeti arasında Gazze şeridi ve Eriha üzerinde varılan antlaşma gibi birçok olay medeniyetler paradigması açısından bir fiyaskodur. Fakat bu bir paradigmanın, tüm olay ve olgulara cevap vermesi gerektiği anlamına gelmez her halükarda bazı sapmaların, anormalliklerin olması muhtemeldir.

Uzun lafın kısası Medeniyetler çatışması teorisi yeni dünyada bir tartışma konusu olmuş ve tam manası ile savunulamasa da tamamen çürütülememiştir. Maalesef tüm dünyada tartışılan bu makalenin ülkemizde yeteri kadar değer görmemesi bir siyaset öğrencisi olarak beni çok üzmüştür. Umut ederim ki ilerleyen zaman dilimlerinde çok daha iyi teoriler bu topraklardan çıkacaktır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s