Niccolo Machiavelli

 

Machiavelli, bugün hakkında en çok konuşulan siyasetçilerden biridir. Günümüzde dahi yaşadığı dönemden kat ve kat fazla düşmana sahip olan bu siyaset bilimci günümüzde hileciliğin, kurnazlığın ve iki yüzlüğün bir sembolü haline gelmiştir. Bu şöhretinde şüphesiz ki gerçekleri yazdığını düşündüğü kitabı Prens’in etkisi çok büyüktür. Prens’te o insanlığın mutlak yönetim için neleri göze alabileceğini (hatta neleri alması gerektiğini yazmıştır) ve insanlık Machiavelli’nin çizgisine ne kadar yaklaştıysa O’na karşı o kadar hırçınlaşmıştır. Shaskespear’in dediği gibi ‘Cani Machiavel’ ahlakçıların, devrimcilerin ve muhafazakârların nefretinin hedefi olmaktan hiçbir zaman kurtulamadı. Edmund Burke, Fransız İhitlalin’de ‘’demokratik tiranlığın’’ kökünde ‘’makyavelci yönetimin’’ olduğunu iddia ediyordu. Marx ve Engels ise devrimci dönüşümleri sabote etmeye çalışanları ‘’Makyevelizim’in gerçek savunucuları’’ olmakla suçluyorlardı. [1]Sadece eski dönemlerde değil günümüz siyasetçileri dahi Machiavelli’nin kötü şöhretini bir silah olarak kullanılmaktan çekinmezler. Bunun en güncel örneği  ABD’de Washingtonpost gazetesinin Donald Trump’ı  Makyevel olarak suçlamasıdır.[2] Peki gerçekte Machiavelli kimdir?  Sahiden tüm kötülüklerin babası Machiavelli midir? Bu yazı dizimizde Machiavelli ve getirdiği kavramları inceleyeceğiz.

Machiavelli Mayıs 1469 da Floransa’da doğdu. Gençlik ve çocukluk yılları hakkında çok fazla bilgi sahibi olmasak da yedi yaşında sonra Latince öğrenimi için Matteo’ya gittiği bilinmektedir.  Machiavelli on iki yaşına ayak bastığında ise dönemin ünlü hümanistlerini eğitmiş olan Paolo da Ronciglione tarafından gözetilmiştir. Eğitimini tamamlamak için Floransa üniversitesine gönderilen Machiavelli okulunu bitirdikten sonra birkaç yıl burada görev almıştır.  Aslında onun gerçek hikâyesi doğumundan 29 yıl sonra Floransa hükümeti içerisinde ki aykırı görüşte olan devlet görevlilerinin görevlerinden uzaklaştırılması (bkz. Savonarola tasfiyeleri) ve Machiavelli’nin ikinci yüksek mahkeme başkanlığına getirtilmesi ile başlar. Bu, o dönemde herkes için şaşırtıcı bir gelişmedir çünkü Machiavelli’nin o zamana kadar herhangi bir devlet tecrübesi bulunmamasına rağmen mahkeme başkanlığı görevini alırken herhangi bir zorlukla karşılaşmamıştır. Bu göreve getirilmesinde ise babasını ve kendisini hümanist geçmişinin önemli bir yere sahip olduğu düşünülmektedir. [3]

Machiavelli’nin devlet görevi sadece mahkeme başkanlığı ile sınırlı değildi ayrıca dış diplomasi görevlerine de gönderiliyordu.  O bu görevler sayesinde kendi topraklarına dışarıdan bakabilme ve diğer devletlerdeki yönetim biçimlerini kritik edebilme şansını yakalamıştı. Bunun ilk örneği Machiavelli’nin Floransa’da meydana gelen Pisa ayaklanmasını bastırmak için yardım istemeye Fransa kralı 12. Louis’e gönderilmesidir.[4] Yaklaşık altı ay Fransa’da kalmasına rağmen bu ziyaret, pek faydalı bir ziyaret olamamıştır çünkü Machiavelli isyanı bastırmak konusunda olumlu bir gelişme elde edememiş ve bu ziyaretinden Fransa siyasi yapısını öğrenmek yerine İtalya şehir devletlerinin geleceği hakkında çok daha fazla fikir sahibi olmakla yetinmişti. Machiavelli’nin bu konuda edindiği ilk çıkarımı İtalya’nın diğer krallıklar tarafından aciz ve güçsüz kabul edildiğidir. Durum kendi ifadesiyle şu şekilde dile getirmişti ‘’Fransızlar bana Bay Hiçbir Şey diye hitap ediyorlardı.’’[5]

Fransa’nın ardından Floransa’ya geri dönen Machiavelli için bu dönem adeta bir kıyım dönemiydi. Çünkü babasını ve kız kardeşini kaybetmişti ve Fransa’da ki başarısızlıkları gerekçe gösterilerek mahkemedeki görevi tehlike girmişti.[6] Floransa’da iki yıl geçirdikten sonra onun için önemli olan bir görev almıştı. Bu görev, yeni Romange dükü Cesare Borgia’nın sınır boylarında giriştiği başarılı fetih hareketlerinin sonucunda, Floransa hükümetinin anlaşma yapmak için Borgia’ya elçi olarak gönderilmesiydi.[7]

‘’Hiçbir zorluk çekmeden hükümdar olanlar hükümdarlıklarını kolayca yitireceklerdir fakat çabalayarak hükümdarlığı elde edenler iktidarı elde tutmayı da bilmişlerdir.’’

 

Yaklaşık dört ay bu görevde kalan Machiavelli, Borgia’yı birçok noktadan izleme fırsatı yakalamıştı. Hatta birçok politik meselede kavgaya tutuşmuş olsalar dahi Machiaveli Borgia için hayranlık beslemekteydi. Onun için Elçiler kitabında övgüler düzmekten kendini alamazken buna karşılık onun talihine çok güvenmesini yadırgıyordu.[8] Prensin Başkalarının silah gücü ve yazgıyla ele geçirilen yeni hükümdarlıklar adlı yedinci bölümünde Borgia’nın durumundan bahseder. Borgia babası Papa 6. Alexander’ın yoğun uğraşları sonucunda elde ettiği Romange düklüğü unvanın elde etmişti. Onu korumak noktasında elinden gelen her şeyi bir hükümdarın yapması gerektiği gibi yapmış olsa da yakalanmış olduğu hastalığı ve Papalık seçimlerinde Kardinal Giuliano della Rovere’i desteklemesi[9] onu tahtından etmeye yetmişti. Çünkü Kardinal, eskiden Borgia’nın babası tarafından sürgün edilmiş ve bu sürgü unutmamıştı. Fakat Borgia’ya Papa orduları komutanlığı sözü verdiği için Borgia alenen onu desteklemekten çekinmiyordu. Seçimleri ezici bir çoğunlukla kazanan Kardinal Borgia’ya verdiği sözleri tutmak bir yana onu hapse attırarak Machiavelli’nin deyimiyle: ’Borçların birer birer üstünü çizmişti’.[10] Bu yazgının bir sonucuydu. Machiaevelli’nin de Prens’te bahsettiği gibi ‘’Hiçbir zorluk çekmeden hükümdar olanlar hükümdarlıklarını kolayca yitireceklerdir fakat çabalayarak hükümdarlığı elde edenler iktidarı elde tutmayı da bilmişlerdir.’’[11] Borgia’nın bu durumu Machiavelli’nin hayatında Hükümdarlar için değerli olduğunu düşündüğü Fortuna (talih, kader, yazgı) kavramının öneminin artmasına neden olmuştur. Borgia kendi Virtu’sunu(yeteneği) sergilemiş olmasın rağmen Fortuna’sı ona bu şansı tanımamış ve yanlış ata oynamasına neden olmuştu. Machiavelli bu olayın ardından Borgia adına bir düş kırıklığı yaşadı çünkü geçmişte Borgia’nın kıvrak zekâsı ile çözdüğü krizler, Machaivelli’nin kafasında kurduğu hükümdar tiplemesine en yakın örnekleri teşkil ediyordu. Bu krizlerden ilki 1502 yılında, Romange halkının, teğmen Rimirro de Orco tarafından uygulanan baskıcı yönetime karşı ayaklanmasıydı. Rimirro aslında Borgia’nın sevdiği bir adamıydı çünkü O dükün tüm emirlerini harfiyen yerine getirerek bölgede ki asayişi sağlamayı başarmıştı. Ancak Rimirro bu asayişi sağlarken haddinden fazla nefret toplamış ve halk tarafından istenmeyen adam olmuştu. Bölgede ki asayişin tekrar tehlikeye girdiğini fark eden Borgia sadık hizmetkârını yanına çağırarak onu iki bacağından ayırıp şehirde birkaç gün halka sergilemişti. Böylece halkın öfkesi dinmiş ve hoşnutsuzluğu giderilmişti.[12] Bu konuda Machiavelli Borgia’nın hamlesini çok isabetli bulmuş ve kitabı Prens’te hayranlığını dile getiremeden duramamıştır. Borgia’nın Machiavelli’yi etkileyen başka bir hamlesi de, aynı dönemde baş gösteren kendisine asker sağlayan hain lortları ifşa ederek bir ziyafette toplayıp öldürtmesidir. Bu olaydan çıkarılması gereken dersi çıkaran Borgia kendine yeni ve kişisel bir ordu kurmak konusunda da hiç zaman kaybetmeyerek bir kez daha Floransalının takdirini kazanmıştır. Tüm bu kabiliyetine karşı Borgia Fortuna’sının mahkumu olmuş ve kendisinin destekleriyle Kardinallikten II.Julius konumuna yükselen Giuliano della Rovere’nin kurbanı olmuştur.

II.Julius, Machiavelli için en az Cesare Borgia kadar önemli bir liderdir. Çünkü kendisinin on yılı aşkındır yapmış olduğu diplomatlık görevinde, çoğu devlet adamı hakkında kesin kararları olsa da II.Julius’ hakkında zihin karmaşası hiç bitmemiştir.[13] Bu karmaşa sonun da kendisini Papalık ve Fransa’nın savaşa girmesiyle göstermiştir. O dönemde bu savaş Floransa adına olabilecek en berbat durumlardan biriydi çünkü hem Papalık hem de Fransa kralı ile iyi geçinmeye çalışan Floransa hükümeti bir taraf seçmek durumdaydı.[14] Papa almış olduğu yenilginin intikamı için İspanya Kralı Ferdinand ile anlaşarak Fransız ordularını mağlup etmişti. Bu yenilgi aslında Papalığa, Fransızlarla olan savaşta tam destek vermeyen Floransa’nın da bir yenilgisiydi çünkü Papalık ordularının yönünü Floransa’ya çevirmişti. 1 Eylül günü İspanyol orduları Floransa’yı işgal etmiş hükümeti sürgüne göndermiş ve tam on sekiz yıl sonra Mediciler kente yeniden hâkim olmuştu. Tüm olaylarsan Machiavelli’de nasibini almış ve 7 Ekim günü resmen yüksek mahkeme başkanlığından atılarak yüksek bir ücret karşılığı Floransa’da zorunlu ikamet cezasına çaptırılırmıştır.[15] Daha sonra ise hayatını en talihsiz olayı olan Medici hükümetine karşı komplo düzenlemek suçundan tutuklanarak işkence görmüştür.[16] Bu talihsiz olayların ardından Machiavelli için diplomatlık dönemi bitmiş ve Mediciler ile geçireceği yıllar başlamıştır. 

Kaynakça:

[1] [1]  Quentin SKINNER, Machiavelli, Türkçesi: Cemal ATİLA, Altın Kitaplar, İstanbul, Kasım, 2004, s. 11

[2] https://www.google.com.tr/amp/s/www.washingtonpost.com/amphtml/opinions/donald-trump-is-the-american-machiavelli/2016/11/10/8ebfae16-a794-11e6-ba59-a7d93165c6d4_story.html

[3]  Quentin SKINNER, Machiavelli, Türkçesi: Cemal ATİLA, Altın Kitaplar, İstanbul, Kasım, 2004, s. 13- 17

[4] Allan GİLBERT, Machiavelli: The Chief Works and Others, 3. Cilt, Duke University Press, Nort Corolina,  1965, s.70

[5] Correspondence (Lettere) [Konuşmalar], yay. F. Gaeta (Milano,1961), s. 126

[6] Correspondence (Lettere) [Konuşmalar], yay. F. Gaeta (Milano,1961), s. 148

[7] Quentin SKINNER, Machiavelli, Türkçesi: Cemal ATİLA, Altın Kitaplar, İstanbul, Kasım, 2004, s. 20

[8] Correspondence (Lettere) [Konuşmalar], yay. F. Gaeta (Milano,1961), s. 422-520

[9] Ayrıntılı bilgi için bkz. Quentın SKINNER, Düşüncenin Ustaları MACHİAVELLİ, Çev: Cemal Atila, Altın Kitaplar Yayınevi, İstanbul, Kasım 2004

[10] Allan GİLBERT, Machiavelli: The Chief Works and Others, 3. Cilt, Duke University Press, Nort Corolina,  1965, s.683

[11] Il Principe (The Prince) [Hükümdar], Türkçesi:  Necdet Adabağ, Türkiye İş bankası Yayınları, İstanbul,  Kasım 2014, s. 24-32

[12] Quentın SKINNER, Düşüncenin Ustaları MACHİAVELLİ, Çev: Cemal Atila, Altın Kitaplar Yayınevi, İstanbul, Kasım 2004 s.32

[13] Quentın SKINNER, Düşüncenin Ustaları MACHİAVELLİ, Çev: Cemal Atila, Altın Kitaplar Yayınevi, İstanbul, Kasım 2004 s.34

[14] Allan GİLBERT, Machiavelli: The Chief Works and Others, 3. Cilt, Duke University Press, Nort Corolina,  1965, s.1273

[15] [15] Quentın SKINNER, Düşüncenin Ustaları MACHİAVELLİ, Çev: Cemal Atila, Altın Kitaplar Yayınevi, İstanbul, Kasım 2004 s.35

[16] Ayrıntı için bkz. Ri Rİdolfi, The Life of Niccolo Machiavelli, çev. C. Grayson (Londra, 1963)

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s