Kapitalizmin Kaynağı ve Protestan Ahlakı’na Calvin’in Etkisi Üzerine Analiz

0000000654L-745x1024-1398696889Kapitalizmin temelinin ve tabii ki dolayısıyla sömürgeciliğin başlangıç noktası Sanayi Devrimi kabul edilir.
Ancak Sanayi Devrimi ve/veya Sömürgecilik işin sonuç kısmıdır ve esasen pratik bir olgudur.Teorik cevap ise daha karmaşık olup,
Rönensans’ı,Reform’u,Fransız Devrimi ve Makyevelizm’in pragmatik bireyselciliğinin bile yer edindiği eklektik bir olgu olan,Hristiyan bireyin yeniden yorumlanmasıdır.
Hristiyanlık,Aziz Augustinus’tan beri ve tabii ki özellikle Aziz Aquinas ile beraber sürekli bir devlet ve insan tasvirine gitmiş,bu iki farklı ama esasen birbirini tamamlayan
şeyin ne olduğu ve kaynağının nereden geldiğiyle ilgili sorular sormuştur.İnsan, iyi mi? kötü mü? ve devlet negatif bir olgu mu? yoksa, doğal ve olması gereken mi?
Özellikle Augustinus için insan, “Tanrı olmadan sadece kötülüğü isteyecek bir varlık” olarak nitelendirilmiş ve doğuştan günahkar sayılmıştır.(ilk günah)
Augustinus ayrıca devleti(dünyevi) zorunlu bir kötülük olarak yorumlamış ve Cennetin Krallığı’na giden yolda devleti,kibrinin kurbanı olan
insanın bir arada var olabilmesi için zorunlu kılmıştır.Katolik Kilisesi özellikle Skolastik Dönem boyunca Aziz Augustinus’un insana bakış açısını ve temel görüşlerini benimsemiş ve gereğince katı bir “Hristiyan Birey” politikası izlemiştir.
Bu bağlamda Hristiyan birey,dünyevi başarı ve şan peşinde koşmanın bencillik ve kibir ile özdeşleştirilip reddedildiği,tevazu ve imanı vurgulayan Tanrı için yaşayan,dünyevi yaşam ve
kişisel zevkler değil,insanın dünyaya geliş amacının çile çekmek için olduğu ve bunun yüceltildiği bir anlayışın üzerinden gitmiştir.
Thomas Aquinas’ın gelişiyle birlikte skolastiğin yükseliş çağı olan 1260 sonrası dönemde ve özellikle 1300’lerden sonra,Aziz Augustinus’un Kilise üzerindeki etkisi zayıflamıştır.
Aquinas, Hristiyanlık ile Aristotelesçiliği sentezlemiş ve ortaya bir nevi Pagan-Hristiyan ikiliği çıkmıştır.Tabii burada genel hatlarıyla dinsel bir olgu olan Paganizm’den söz etmiyoruz.
Reform’u doğuran temel ise bu kısımda doğar ve ortaya çıkan bir kültürel karışım Avrupa Hristiyanlığı’nın,Semitik ve iptidai Orta Doğu kültüründen ziyade bilim,mimari ve düşünsel kapasitesinde daha gelişmiş olan Pagan mirasını muhafaza etmesi olarak görülebilir.
Çünkü bu miras herkesin kabul ettiği gibi tarihin en büyük medeniyeti ve imparatorluğu olan Roma’nın mirası ve buna paralel olarak Yüksek Helen(Yunan) Kültürü’dür.
Akıl ile vahyin uzlaştırılması yoluna giden Aquinas, kilise ve devletin otoritelerinin ayrıştırılması, hoşgörü ve laiklik(tam bir laiklikten söz etmekte mümkün değil)gibi
kavramların ilk kez Hristiyan düşüncesi içinde yer bulmasını sağlamış ve devlete kötü ve/veya zorunlu bir kötülük olarak bakmayıp insana bakış açısı olarak Augustinus’tan ayrılıp, pozitif bir yoruma doğru gitmiştir.
Aristoteles’ten çokça etkilenen Aquinas, insana aynı Aristo’nun ifadesi ile “toplumsal ve siyasal varlık” olarak bakar.
Bugün bile var olan ve özellikle 19.yy sonları ve 20.yy başlarında dünya tarihini değiştiren ve birçok kıtanın sömürülmesi,toplumların köle olarak çalıştırılması hatta soykırımlara kadar giden, sermaye ve kazancın doğuşu gibi büyük sonuçları doğuran Kapitalizmin temel kaynağı diyebileceğimiz
dönem ve hareket,Reform hareketidir.Reform’un kapitalizmi ilgilendiren en önemli aktörü ise Jean Calvin’dir.
Calvin’e göre para gittikçe sermaye aracı olmaya başlamıştır.(bu özünde burjuvazi ve kapitalizmin başlangıç noktasıdır.)Amaç esasen kilisenin hegemonyasına son vermektir.
Buna rağmen Jean Calvin’in asıl etkilendiği kişinin Aquinas değil Aziz Augustinus olduğunu söylemek gerekir.Calvin’e göre din özgürlüğü esasen doğru dini yani Protestanlığı seçme özgürlüğüdür.(Luther’deki din-vicdan özgürlüğü Calvin’de yoktur.)
Bu bağlamda Hristiyan toplumlar ve iktidarı Tanrı’dan alan Krallar,insanları(dönmemiş olanları)doğru dine döndürmek zorundadır.Bu açıdan bilinen bir gerçekte
Calvin’in ayrıca misyonerliğin babası sayılabileceğidir.Non-Hristiyan toplumların,Hristiyanlaştırılması çalışmasını teşvik etmiş olması.Bu sömürgeciliğe, sosyokültürel açıdan bir sömürü biçimi daha kazandırmak demektir.
Calvin, mesleki başarının Tanrı nezdinde seçilmiş kul olmaya yettiğini söyler ve bu bağlamda Cennet’e herkesin değil Tanrı tarafından sevilen ve seçilmiş belirli bir zümrenin gideceğini
ancak bizim bunu bilemeyeceğimizden dolayı sürekli olarak servetlerimizi arttırıp başarılı olmaya yönelmemiz gerektiğini belirtir.Çok zengin ve başarılı olunursa, Tanrı’nın sevgili kullarından olunabileceği ki zaten
her türlü zenginliğe ancak Tanrı’nın inayeti ile sahip olunacağı ve bu bağlamda Tanrı katında sevap işlendiği olgusu yatar.
Bu analizden hareketle,Kapitalizm ve sömürgeciliğin kaynağı kesinlikle tek başına hammadde ihtiyacı değildir. Avrupa bunu çok daha tuhaf bir şekilde Hristiyan
düşünce sisteminin merkezine,dolayısıyla Tanrı’nın insanlardan ne istediğine ve Tanrı’nın insanlara dünyevi olarak neleri bahşettiğine bağlamıştır.Aslında bunu yaparak
bir nevi kendini aklamaya çalışmış ve sömürüsünü meşru ve kimse tarafından sorgulanmayacak bir temele oturtmaya çalışmıştır.Ne var ki Haçlı Seferleri dahi “Tanrı adına,Tanrı için”yapılmış ancak niteliği çok daha farklı olmuştur.
Sonuç olarak Calvin’in Kapitalizmi besleyen temel ve en sağlam etkisi de şüphesiz eski Hristiyan düşüncesini ve bunun içinde bulunan fakirlik ve çile çekmenin Tanrı’nın sevgili kullarını
sınamak için yaptığı düşüncesinden,zengin olmanın seçilmiş olmak anlamına geldiği, yeni ve eskiye karşı zıt bir yoruma oturtmasıdır.

 

 

 

Kaynakça:
Max Weber-Protestan Ahlakı
Black Anthony-St.Thomas Aquinas:Devlet ve Ahlak
Mete Tuncay-Batı’da Siyasal Düşünceler Tarihi
Tannenbaum,Donald,David Schultz-Siyasi Düşünce Tarihi:Filozoflar ve Fikirleri

Görsel Kaynağı:https://www.museeprotestant.org/en/notice/jean-calvin-1509-1564/

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s